Skip to content

De boodschap is duidelijk

Films gaan al decennialang vergezeld van waarschuwende boodschappen over auteursrechtinbreuk, soms dreigend met vervolging, soms met schade aan je videorecorder, soms met het aanstaande faillissement van de filmindustrie. De afzenders zijn divers: sommige bestaan, sommige niet. Maar ze hebben een gezamenlijk doel, namelijk de bestrijding van ‘piraterij’.

Ewout Jansen keert terug in De snijtafel om een greep uit deze waarschuwingen te becommentariëren. Ze blijken consequent misleidend en gedeeltelijk onjuist. In het licht van de wet, tenminste. Als beschrijving van de dagelijkse praktijk worden ze steeds accurater.

(VPRO.nl publiceert iedere laatste woensdag van de maand een nieuwe aflevering van De snijtafel. Een week later verschijnt de aflevering ook op het gebruikelijke kanaal.)

Bronnen: NVPI / Video Veilig (ong. 1989); Hoe bescherm ik mijn intellectuele eigendomsrechten?; website NVPI; Google en Google Maps; Buma/Stemra op Wikipedia; Video Veilig / BAF (1995); Masterclass | De jonge meesters van Pels Rijcken; Auteurswet; Citeren (Dirk Visser in de Volkskrant); De Wereld Draait Door (VARA, 2016); YouTube; BREIN / BAF (ong. 2000 en 2011); Filmdiefstal.nl (ong. 2004); http://www.filmdiefstal.nl; Filmwereld (ong. 2006); E-mail van de heer Rietveldt aan AllezAllez; Stemra moet schadevergoeding betalen aan componist; http://www.filmwereld.net; B.I.G. (2005); http://bigweb.nl; http://www.onlineblackjack.nl; Brein neemt servers in beslag zonder gerechtelijk bevel; Nederland voert per direct downloadverbod in na uitspraak Hof; Thuiskopieheffing compenseert niet voor schade door illegale downloads; Illegaal downloaden per direct verboden.

Arguably, door Christopher Hitchens

Arguably: Selected EssaysChristopher Hitchens kreeg ooit het advies dat hij meer moest schrijven zoals hij sprak. Volgens hemzelf en anderen is hij dat daarna ook gaan doen. Mij blijft opvallen hoeveel zwaarder het is om hem te lezen dan om naar hem te luisteren. Hij is met gemak mijn favoriete spreker. Zijn monologen en gesprekken op YouTube bekijk ik ter ontspanning en als inspiratie, de meeste herhaaldelijk. Ze vliegen altijd voorbij. Ik weet niet meer hoe lang ik over Arguably heb gedaan, maar het is veel langer dan zelfs dít aantal pagina’s rechtvaardigt.

Het is waar dat ik lijd aan een algemene leesluiheid, die maakt dat ik video’s en podcasts structureel de voorkeur geef boven kranten, tijdschriften en boeken. Mijn totale onwetendheid over onderwerpen die voor Hitchens duidelijk gesneden koek zijn, is ook geheel mijn probleem. Schrijven voor de beste lezer die je je kunt voorstellen, met dezelfde woordenschat (reikend tot apotropaic en verder) en parate kennis als jijzelf, levert volgens mij beter werk op dan schrijven voor een halfopgeleid waashoofd met Engels als tweede taal. Mogelijk zijn de meeste essays in deze bundel niet alleen intelligenter dan ik, maar intelligenter dan ik kan beoordelen.

Ik heb Hitchens meerdere keren andere intellectuelen zien diskwalificeren als boring. Op C-SPAN onderbrak hij eens zichzelf met de onzekere vraag ‘Am I boring you?’. Ik vermoed dat de druk van een podiumsituatie Hitchens’ beste aforismen uit hem kneep, terwijl de rust van zijn werkkamer hem verleidde tot bijzinnen en bijvoeglijke naamwoorden die zijn teksten niet atletischer maakten, maar ook niet begrijpelijker voor leken. Zou het kunnen dat hij wel degelijk schreef zoals hij sprak, met dien verstande dat hij in zijn teksten vooral probeerde zichzelf niet te vervelen door het ‘gemakkelijke’ te mijden waar ik hem zo om waardeer?

Kanker diem

Komt een vrouw bij de dokter, de verfilming door Reinout Oerlemans van Kluuns gelijknamige roman, was ondanks wisselvallige recensies een groot commercieel succes met meer dan een miljoen bioscoopbezoekers. Het melodrama met Carice van Houten en Barry Atsma (die een Gouden Kalf won voor zijn rol) wordt nog steeds jaarlijks op televisie uitgezonden. Kasper C. Jansen nodigde filmwetenschapper Joris van Laarhoven uit voor een kritische kijkbeurt in De snijtafel. Uiteindelijk deelden ze een hoop complimenten uit. Aan andere films.

(VPRO.nl publiceert iedere laatste woensdag van de maand een nieuwe aflevering van De snijtafel. Een week later verschijnt de aflevering ook op het gebruikelijke kanaal.)

Bronnen: Komt een vrouw bij de dokter (Kaap Holland Film, 2009); The Tree of Life (Cottonwood Pictures, 2011); Blue Velvet (De Laurentiis Entertainment Group, 1986); The Wolf of Wall Street (Red Granite Pictures, 2013); Komt een vrouw bij de dokter op IMDb; All That Heaven Allows (Universal International Pictures, 1955); Bigger Than Life (Twentieth Century Fox Film Corporation, 1956).

Here’s to the brains who think

Een tijdreis zonder bestemming in een Prius zonder wielen.

Bronnen: Rotten Tomatoes; La La Land genomineerd voor recordaantal Oscars (de Volkskrant); La La Land (Lionsgate, 2016); Blue Skies (Paramount Pictures, 1946); Whiplash (Sony Pictures, 2014); Member Chewbacca Again? (South Park Studios, 2016); The Artist Official Trailer (The Weinstein Company, 2011); La La Land Official Trailer ‘Dreamers’ (Lionsgate, 2016).

No true Dutchman

Geert Wilders verklaart de rechtsstaat failliet en kondigt zijn herrijzenis aan als Messias van afgeschaft Nederland.

Bronnen: Laatste woord Geert Wilders (NOS, 23 november 2016); Wilders komt aan bij rechtbank voor verweer (ANP, 2016); PVV aanhang scandeert: minder Marokkanen (NOS, 19 maart 2014); Ruime meerderheid heeft vertrouwen in gezaghebbende instituties (CBS, 2015); Geert Wilders in EenVandaag (AVROTROS, 19 december 2016); PVV-getuigen: Minder Marokkanen-uitspraak Wilders nauwkeurig voorbereid (RTL Nieuws, 2016); Premier Rutte reageert in het Jeugdjournaal (NOS Jeugdjournaal, 27 maart 2014); Pvda-Kamerlid: ‘We moeten Marokkaanse jongeren vernederen’ (Vrij Nederland, 14 oktober 2008); PvdA-Kamerlid Samsom ontzet over overlast straattuig (NRC, 15 september 2011); Rob Oudkerk zegt ‘kutmarokkanen’ tegen Job Cohen (2Vandaag, 2002); Mark Rutte bij Zomergasten (VPRO, 4 september 2016); Joop van Riessen over Geert Wilders in Pauw & Witteman (VARA, 20 september 2007 ); Wetboek van strafrecht: artikel 137c en artikel 137d; Gregorius Nekschot stopt ermee. Helemaal. (Volkskrant, 27 december 2011); Wilders schuldig aan groepsbelediging en aanzetten tot discriminatie (de Rechtspraak, 9 december 2016); De Hoge Raad over ‘onverdraagzaamheid’ (de Rechtspraak, 16 december 2016); Reactie Geert Wilders op veroordeling (PVV, 9 december 2016).

Wilders’ nepfototweet: een kwaadaardige campagnestunt

Ik wil graag even terugblikken op het schijnbaar pietluttige nepfoto-incident van Wilders en Pechtold. Eerstgenoemde plaatste op 6 februari deze tweet. Onderaan de tweet staat een foto van een islamistenprotest in Londen tegen Wilders’ film Fitna, waar het hoofd van Alexander Pechtold in is geplaatst. De vervalsing staat al sinds 2009 op Dumpert.

Pechtold protesteerde tegen de tweet met een Facebookbericht. Hij schreef:

Vandaag stuurde Geert Wilders een afbeelding de wereld in waarin hij mij neerzet als terroristenvriend. Een gephotoshopt beeld. Uiteraard. Vaak kan ik wel lachen om mensen die creatief zijn met plaatjes op internet. Maar deze keer niet. Niet omdat ik er zelf niet tegen zou kunnen, ik ben niet van suiker. Maar omdat het mensen op verkeerde ideeën kan brengen. Dat blijkt inmiddels wel in m’n twittertimeline. Wilders hitst zo dus z’n aanhang op.

Ik vind dit een redelijke reactie, ongeveer net zo redelijk als de aanval op Pechtold die volgde onredelijk was. Hem werd kleinzerigheid verweten, hypocrisie en aandachttrekkerij, bij monde van meerdere politici en opiniemakers, waaronder Geert Wilders zelf. Allemaal onterecht, zoals ik nu zal onderbouwen.

Eerst en vooral moest Pechtold een dikkere huid kweken, tegen een geintje kunnen, leren relativeren, aldus Henk Krol en Joram van Klaveren voor de camera van GeenStijl, hiermee tonend hoe ruimdenkend ze zijn wat betreft de brutale humor van de aanvoerder der peilingen. Hetzelfde punt wordt impliciet gemaakt door Paul Steenhuis van de NRC, die de afbeelding een ‘spotprent’ noemt.

Maar ís het een spotprent? Wat spotprenten en andere satire onderscheidt van smaad en laster is dat ze onmiskenbaar fictioneel zijn, van zichzelf of door hoe ze worden gepresenteerd. De foto op zich is te knap bewerkt om direct door de mand te vallen. Dit betekent dat de context cruciaal is. Wat schrijft Wilders precies in zijn tweet? Laten we kijken.

D66 wil Amsterdam afsplitsen als de verkiezingsuitslag tegenvalt.

Deze zin verwijst naar een uitspraak van de Amsterdamse wethouder Kukenheim. Zij verwoordde hiermee niet een officieel D66-standpunt. Wilders had dus beter kunnen typen: ‘Kukenheim wil Amsterdam afsplitsen…’ Maar hij kiest ervoor te overdrijven. Niet de eerste keer in zijn loopbaan, trouwens. De volgende zin luidt:

Pechtold demonstreert met Hamas-terroristen.

Hiermee bedoelt Wilders de demonstratie Holland against Hate van vijf dagen eerder. Pechtold was hier aanwezig, maar ook Amin Abou Rashed, die banden heeft met Hamas. Daarmee is hij niet automatisch een ‘Hamas-terrorist’ in de zin van: iemand die aanslagen pleegt, en al helemaal geen ‘Hamas-kopstuk’, wat GeenStijl-hoofdredacteur Marck Burema alias Pritt Stift ervan maakt. De demonstratie was ook geen Hamasdemonstratie, maar een algemeen protest tegen het inreisverbod van Donald Trump, georganiseerd door enkele medewerkers van de PvdA. De menigte was bovendien zo groot dat het heel goed mogelijk is dat Pechtold Rashed niet heeft gezien. ‘Demonstreren met Hamas-terroristen’ (meervoud ook nog) is dus een enorme overdrijving, op of net over de grens van liegen.

Dan stelt Wilders de vraag:

Is dit de volgende stap?

Of Geert Wilders in deze tweet aangeeft dat de foto nep is, hangt helemaal af van waar die vraag op slaat.

Als de vraag de foto betreft, dan is de foto een angstbeeld en dus fictie. Wilders vreest dat Pechtold binnenkort zal gaan demonstreren voor invoering van de sharia. Deze angst is zo irreëel dat ik ernstig betwijfel of Wilders hem echt heeft. Ik vermoed dat hij Pechtold gewoon in een zo kwaad mogelijk daglicht wil stellen met de foto, wat in combinatie met de overdreven beschuldiging aangaande ‘Hamas-terroristen’ neerkomt op smaad. En als Wilders werkelijk bang is dat Pechtold een islamist wordt, is de foto geen spotprent, maar een serieuze waarschuwing. In beide gevallen is er geen sprake van satire.

En dan is er een nog gevaarlijkere mogelijkheid: de vraag kan, in plaats van de foto, de zinnen erboven betreffen. Is de afsplitsing van Amsterdam de volgende stap? Is demonstreren met Hamas de volgende stap? En de foto kan in dat geval, mits vluchtig bekeken, gezien worden als een foto genomen bij de gewraakte demonstratie, een onbewerkte foto van Pechtold tussen de ‘Hamas-terroristen’. Zo bekeken is de afbeelding lasterlijk. Natuurlijk, als je goed kijkt, zie je twee Britse agenten staan, wat het onaannemelijk maakt dat de foto in Nederland is genomen. Maar hoe grondig bekijk je een tweet? Wilders heeft ruim 770.000 volgers op Twitter. Zelfs als het misverstand maar in één promille van de gevallen ontstaat, is het nog steeds gevaarlijk voor Pechtold, die in zijn verklaring schrijft dat hij al een doodsbedreiging ontving van een PVV’er vóórdat deze tweet was geplaatst.

Er is, kortom, een mogelijkheid de foto voor echt aan te zien en dat is bij zo’n zware beschuldiging heel kwalijk. De foto kan niet afgedaan worden als een spotprent. De tweet als geheel is zeker misleidend, mogelijk smadelijk en misschien lasterlijk.

Pechtold benadrukt dit in zijn Facebookbericht en tegen Tom Staal van GeenStijl, die hem vraagt waarom hij dan geen aangifte doet. De implicatie hiervan is: als het Pechtold niet om publiciteit zou gaan maar om het corrigeren van Wilders, dan zou hij naar de politie gaan. Pechtold moet óf naar het zwaarste middel grijpen óf zijn mond houden. Anders is hij verdacht. Onzin. En als Pechtold had gedaan wat Staal hem adviseert, dan had Wilders misbaar gemaakt over de aangifte en had Pechtold alle verwijten gekregen die hij nu krijgt, keer tien.

Naast overgevoeligheid, beschuldigen Wilders en GeenStijl Pechtold van hypocrisie. Pechtold heeft Wilders namelijk in 2013 met klem verzocht afstand te nemen van extreemrechtse elementen op een PVV-bijeenkomst. Áls hiermee al hypocrisie is aangetoond, dan is het de hypocrisie van Pechtold die vindt dat Wilders zich expliciet moet distantiëren van een groep als Voorpost, terwijl hij zich niet expliciet distantieert van Amin Abou Rashed. Pechtolds bezwaar tegen de tweet van Wilders zou pas hypocriet zijn, als hij zelf ooit een nepfoto van Wilders tussen de neonazi’s had getwitterd, of een equivalent daarvan. En dat heeft Pechtold bij mijn weten nooit gedaan. Ook het hypocrisieverwijt is dus onterecht.

Afgezien daarvan vind ik de vergelijking tussen de PVV-bijeenkomst en Holland against Hate een scheve vergelijking. Wilders spreekt in zijn recente interview met Rick Nieman over ‘twee verkeerde mensen achterin’ bij zijn bijeenkomst, maar de foto’s zijn het daar niet mee eens. De antifascistische onderzoeksgroep Kafka noemde de personen op de foto’s bij naam en stelde: ‘Van elke extreemrechtse partij of organisatie die momenteel actief is in Nederland, van extremistische nationalisten tot radicale neonazi’s, was de aanhang aanwezig.’  De prinsenvlag, die duidelijk getoond werd door Voorpost, is veel sterker verbonden aan extreemrechts Nederland dan de Palestijnse vlag, gedragen door de entourage van Amin Abou Rashed, verbonden is aan Hamas. Bovendien draagt de organisator van een bijeenkomst meer verantwoordelijkheid voor wie zich daar manifesteren dan een willekeurige aanwezige. Een kanttekening hierbij is wel dat Hamas een gewelddadigere organisatie is dan al deze extreemrechtse groeperingen bij elkaar.

Ten slotte opperen Jacques Monasch en Tom Staal dat Pechtold alleen maar publiekelijk heeft gereageerd — en dus niet stilletjes aangifte heeft gedaan — omdat het campagnetijd is en hij op deze manier in de media komt. Dat vind ík hypocriet. Als Pechtold bezig is met PR, dan geldt dat evenzeer voor Monasch, Krol en Van Klaveren, die zich via GeenStijl aanvlijen tegen de PVV door niet op te komen voor hun collega. Het geldt evenzeer voor Staal, die het conflict aangrijpt voor één van zijn meesmuilende, kinderachtige, vooringenomen items. En het geldt dubbel voor Geert Wilders, wiens tweet niets anders is dan een kwaadaardige campagnestunt ten koste van de reputatie en de veiligheid van Alexander Pechtold. Wilders’ vorm van satire is nepsatire: wie verontwaardigd reageert, heeft geen gevoel voor humor, maar wie het zogenaamde grapje in alle ernst beaamt, wordt niet teruggefloten.